دکتر زهرا طاهری
پژوهشگر ادبیات و فرهنگ فارسی · شاعر
دکتر زهرا طاهری بخش عمده‌ای از حیات فکری و ادبی خود را در پیوندی ژرف با زبان و ادبیات فارسی و فرهنگ ایران سپری کرده است. مسیر دانشگاهی او از ایران آغاز شد و در ایالات متحده، ژاپن و استرالیا ادامه یافت؛ مسیری که تدریس و پژوهش در ادبیات فارسی، تصوف، مطالعات زنان و تاریخ فرهنگی ایران را با حضوری همیشگی و تعیین‌کننده از شعر در زندگی او پیوند داده است.
زندگی در زبان، پژوهش و شعر
ریشه‌های ادبی او در شیراز شکل گرفت؛ شهری که حافظ، شعر معاصر و حافظه فرهنگی ایران از همان سال‌های نخست زندگی در تجربه او حضور داشتند.
زری طاهری در شیراز و در روزگاری بالید که توجهی تازه به ادبیات معاصر فارسی شکل گرفته بود. از همان سال‌های نخست، شوقی سیری‌ناپذیر به ادبیات فارسی در او ریشه دواند. در دبیرستان شاهدخت، ادبیات فارسی را به‌عنوان رشته اصلی خود برگزید و سپس در دانشگاه پهلوی شیراز به مطالعه ادبیات کلاسیک و معاصر فارسی پرداخت. پایان‌نامه کارشناسی او با عنوان «دهخدا، استاد طنز مدرن فارسی» زیر نظر استاد منوچهر امیری نوشته شد.
در سال ۱۹۷۸ به گروه ادبیات پژوهشکده فرهنگ ایران در تهران راه یافت و تحصیلات خود را ادامه داد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد او با عنوان «عرفان در شعر سهراب سپهری» زیر نظر استاد تقی پورنامداریان نگاشته شد.
در سال ۱۹۸۳ همراه خانواده به ایالات متحده رفت و در گروه مطالعات خاور نزدیک دانشگاه کالیفرنیا، برکلی، پژوهش و تحصیل در ادبیات فارسی را ادامه داد. او در سال ۱۹۹۶ درجه دکتری خود را دریافت کرد. رساله دکتری او با عنوان «تصویر زنان در ادبیات اخلاقی فارسی» زیر نظر استاد حمید الگار و با راهنمایی استاد مارتین شوارتز نوشته شد.
در سال‌های دکتری، زبان و ادبیات فارسی را در برکلی تدریس کرد و در سال ۱۹۹۱ نیز در تدریس درس ادبیات معاصر فارسی با احمد شاملو همکاری داشت. بعدها مسیر دانشگاهی او به ژاپن و سپس استرالیا گسترش یافت و پژوهش در ادبیات کلاسیک، عرفان، زنان و روایت‌های جنسیتی را در سنت‌های شفاهی و مکتوب ادامه داد.
«برای زری طاهری، دانشگاه حرفه‌ای است که با عشق برگزیده؛ اما در ژرفای وجودش، زندگی او شعر است.»
جمع‌بندیِ زندگی‌نامه ارسالی
ایران، آمریکا، ژاپن و استرالیا
تجربه دانشگاهی او چهار قاره را دربرمی‌گیرد و در هر مرحله، آموزش و پژوهش با زبان و فرهنگ فارسی در مرکز فعالیت‌های او باقی مانده است.
پژوهشکده فرهنگ ایران، تهران
ادامه تحصیل در ادبیات فارسی و نگارش پایان‌نامه کارشناسی ارشد درباره عرفان در شعر سهراب سپهری.
دانشگاه کالیفرنیا، برکلی
تحصیل دکتری در مطالعات خاور نزدیک، پژوهش در متون عرفانی و اخلاقی فارسی، سبک هندی و تاریخ صفویه؛ دریافت دکتری در سال ۱۹۹۶.
تدریس ادبیات معاصر با احمد شاملو
همکاری در تدریس درسی درباره ادبیات معاصر فارسی در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی.
دانشگاه مطالعات خارجی توکیو
تدریس زبان و ادبیات فارسی و مشارکت در چند طرح پژوهشی در زمینه ادبیات کلاسیک، تصوف، زنان، روایت و «کشف‌الاسرار» میبدی.
دانشگاه ملی استرالیا
ادامه تدریس و پژوهش در مطالعات زنان، ادبیات فارسی، تاریخ و فرهنگ؛ فعالیت دانشگاهی در استرالیا.
کتابخانه‌های بودلیان، دانشگاه آکسفورد
دریافت بورس پژوهشی باهاری در هنرهای کتاب فارسی و پژوهش درباره «تصویر زنان در متون اخلاقی فارسی».
دانشگاه کافوسکاری ونیز
دریافت بورسیه تحرک بین‌المللی اعتباری کمیسیون اروپا (EACEA).
زنان، عرفان و تاریخ‌های خاموش
بخش مهمی از پژوهش‌های زری طاهری به بازیابی حضور زنان در سنت‌های عرفانی، ادبی و تاریخی ایران و به خوانش روایت‌هایی اختصاص دارد که در تاریخ رسمی کمتر شنیده شده‌اند.
حضور و غیاب زنان در متون صوفیان فارسی
نخستین بار در سال ۲۰۰۷ در توکیو منتشر شد و سپس در سال ۲۰۱۱ در تهران به چاپ رسید؛ چاپ سوم آن در سال ۲۰۱۸ انتشار یافت. این اثر با نگاهی فمینیستی، حضور زنان صوفی را از آغاز عصر اسلامی تا دوره قاجار بررسی می‌کند.
سکوت آینه‌های قدیمی
پژوهشی درباره زندگی و شعر عالم‌تاج قائم‌مقامی. ترجمه ژاپنی اثر در سال ۲۰۱۲ در توکیو منتشر شد و نسخه فارسی آن در سال ۲۰۱۶ توسط نشر ثالث انتشار یافت.
پژوهش‌های بین‌المللی
همکاری در طرح‌های پژوهشی ژاپن، پروژه پایگاه داده «کشف‌الاسرار» میبدی و ارائه پژوهش‌ها در کنفرانس‌ها و مراکز دانشگاهی گوناگون در جهان.
دانشنامه ایرانیکا
همکاری با Encyclopaedia Iranica و نگارش مدخل‌هایی درباره سلسله‌های صوفیه و زنان در یکی از مهم‌ترین پروژه‌های ایران‌شناسی جهان.
چهار کتاب، چهار ایستگاه در مسیر شعر
سرودن شعر از سال‌های دبیرستان آغاز شد و در تمام سال‌های مهاجرت، تدریس و پژوهش ادامه یافت.
از لالایی‌های مادر تا جهان شعر فارسی
نخستین تجربه او از ریتم، تصویر، وزن و موسیقی شعر از لالایی‌های مادرش، نفس جوانمردی، شکل گرفت. عطر بابونه و پونه وحشی، سرخی شقایق‌ها، شاخه‌های بید مجنون، بوی رازیانه و گل‌های گندم و زمزمه جویبارها، در حافظه او با موسیقی واژه‌های مادر درآمیختند.
سنت قصه‌گویی در خانواده نیز نقش مهمی در شکل‌گیری تخیل ادبی او داشت. عمویش حافظ و شاهنامه می‌خواند و هر جمعه صبح او را به حافظیه می‌برد؛ آیینی که دری دیگر به جهان شعر فارسی گشود.
در سال‌های نخست دبیرستان سرودن شعر را آغاز کرد؛ ابتدا زیر تأثیر استادان شعر کلاسیک و سپس شاعران برجسته روزگار خود. حفظ غزل‌های حافظ، آشنایی با شعر نیما و فروغ فرخزاد و تجربه زبان تازه شعر معاصر، از عناصر شکل‌دهنده مسیر شعری او بودند.
در نگاه زری طاهری، شعر رشته‌ای است که خاطره، زبان، طبیعت، دانش و تجربه زیسته را به هم پیوند می‌دهد؛ حضوری که از لالایی‌های کودکی آغاز شد و در سراسر سال‌های سفر، مهاجرت، آموزش و پژوهش ادامه یافت.